Een hoogteprofiel lezen zonder in de val te trappen

Valkuil één: de verticale schaal

Op bijna elk profiel is de verticale as overdreven ten opzichte van de horizontale. In de afbeelding hierboven is de rit 281 km lang en ligt de hoogte tussen zo'n twintig meter en 155 m. Met dezelfde schaal op beide assen zou het profiel een platte lijn zijn. Zo zie je de bulten wel, maar het misleidt: twee profielen die op het scherm op elkaar lijken, kunnen op de fiets totaal anders aanvoelen.

Kijk dus altijd naar de schaal. Een bult die de halve hoogte van de afbeelding vult, kan in een vlak gebied 50 hoogtemeters zijn of in de Alpen 1.500. De stickers en afbeeldingen op deze site passen de verticale schaal automatisch aan je route aan: vergelijk de getallen, niet de vormen.

Een stijgingspercentage berekenen

Het stijgingspercentage is het hoogteverschil gedeeld door de afgelegde afstand, keer 100. Een weg die over 1 km 100 m stijgt, gaat 10 % omhoog. Een klim van 300 m over 5 km heeft gemiddeld 6 %.

Het sleutelwoord is ‘gemiddeld’. Een klim van 5 km aan 6 % kan regelmatig zijn, of een vlak stuk verbergen met daarna een veel steilere strook. Kijk op het profiel waar de lijn steil omhooggaat: daar doet het pijn, niet per se waar de meeste hoogtemeters zitten. Klimprofielen van clubs of gespecialiseerde sites delen de klim vaak op in stukken van een kilometer met elk hun eigen percentage: dat is de nuttigste manier om je krachten te verdelen.

Wat hoogtemeters echt meten

De hoogtemeters zijn de som van alle klimmen op de route, groot en klein. Een route die 50 m stijgt, 50 m daalt en weer 50 m stijgt, komt op 100 hoogtemeters, ook al eindigt hij op dezelfde hoogte als de start.

Omdat alles wordt opgeteld, zijn hoogtemeters erg gevoelig voor kleine schommelingen. Schommelt de opgenomen hoogte door meetruis bij elk punt een meter of twee, dan telt dat over duizenden punten op en wordt het totaal opgeblazen. Andersom: heeft het bestand weinig punten, dan verdwijnen de kleine bultjes ertussen en daalt het totaal.

Waarom Strava, Garmin en Komoot andere hoogtemeters geven

Er bestaat niet ‘het’ juiste getal voor een rit: er zijn verschillende manieren om te meten, en elk geeft zijn eigen getal.

• Waar de hoogte vandaan komt. Een apparaat met barometer meet de luchtdruk, die met het weer verandert. Een telefoon of een teller zonder barometer leidt de hoogte af uit de GPS, die verticaal veel minder nauwkeurig is. En een op de kaart getekende route krijgt zijn hoogtes uit een hoogtemodel.
• Correcties. Verschillende diensten kunnen de opgenomen hoogtes vervangen door die van een hoogtemodel. Strava en Garmin Connect bieden zo'n correctie in sommige gevallen aan; of die aanstaat of niet, verandert het getal.
• Afvlakken. Voordat de klimmen worden opgeteld, haalt elke tool de kleine schommelingen er meer of minder uit. Sterk afvlakken onderschat korte steile stukjes; zwak afvlakken telt ruis als hoogtemeters.
• Het aantal punten. Dezelfde rit geëxporteerd met een punt per seconde of met een punt om de paar honderd meter geeft niet hetzelfde totaal.

Een echt voorbeeld met mijn rit van 281 km: Strava geeft 2.070 hoogtemeters. Met maar 600 hoogtepunten verspreid over de route, ongeveer één per 470 m, komt de ruwe som van de klimmen nog maar op 1.651 m. De kleine bultjes tussen twee punten zijn verdwenen. Daarom toon ik in de voorbeelden op deze site de hoogtemeters die Strava uit de volledige opname heeft berekend.

Importeer je hier een route, dan bemonstert de tool de hoogte opnieuw om de 25 m en vlakt hij die over zo'n 200 m af voordat hij de klimmen optelt. Op een testroute waar ik een paar meter kunstmatige ruis aan een bekende klim van 800 m had toegevoegd, kwam de ruwe som boven de 1.500 m, en de afgevlakte berekening kwam terug op 789 m. Het getal hier kan dus een paar procent afwijken van dat van je app, en dat is normaal.

De stukken herkennen die tellen

Als ik een rit voorbereid, lees ik het profiel in deze volgorde:

1. De lange klimmen: lengte, gemiddeld percentage en plek. Een klim van 10 km bij kilometer 200 rijd je anders dan bij kilometer 20.
2. De steile stukken: waar de lijn duidelijk omhooggaat, ook al is het maar kort. Op losse gravel zijn dat de stukken waar je moet afstappen.
3. De opeenvolgingen: een reeks korte klimmetjes zonder echt herstel is soms vermoeiender dan één lange klim, en daar lopen de hoogtemeters op zonder dat je het merkt.
4. De afdalingen: op een lange rit verdient een lange afdaling in de schemering of over een slecht pad net zoveel aandacht als een klim.

Heb je ze gevonden, zet ze dan waar je ze ziet: als punten in de hoogteprofielgenerator, of als klimmen op je hoogteprofiel sticker voor je fiets. En om zware stukken naast waterpunten te leggen, gaat de gids over je verzorging plannen verder.